Bert Bruggeman, Jan Bruggeman, Henk Jan Kooke

INLEIDING
Gezondheidsbescherming & Scholing met Braces of Ortheses wordt vaak simplistisch geassocieerd met passieve steun, corsetteriegedachten, belastbaarheidsvermindering, en om die reden niet geaccepteerd en te gemakkelijk terzijde geschoven. Gezondheidsbescherming & Scholing met Braces of Ortheses is een dynamisch gebeuren en niet het alléén en gedachtenloos verschaffen van een hulpmiddel voor een vaste periode, met een vaste beperking, met steeds hetzelfde doel, bewegingen beperken. Nee, zowel de mate van bescherming, de tijdsduur van dragen per dag of dagdeel moeten steeds aan de individuele patiëntensituatie aangepast kunnen worden, afgaande op de herhaalde taxatie van de individuele patiënten situatie en belastbaarheid, op subjectieve en objectieve wijze. Verder zal er naast Gezondheidsbescherming & Scholing met Braces of Ortheses steeds een thuistrainingsprogramma worden aangeboden, gericht op herstel van de belastbaarheid en het weer overbodig maken van de passieve Gezondheidsbescherming cq. vervangen door actieve Gezondheidsbescherming. De hantering van Gezondheidsbescherming & Scholing met Braces of Ortheses in een preventief (para)medisch beleid is dan ook zeker geen gedachteloos alléén verstrekken van Braces of Ortheses, daar wordt het alleen maar slechter van, maar een ingewikkeld, gecompliceerd gebeuren dat om regelmatige afstemming op de individuele patiënt vraagt. De functie van Gezondheidsbescherming & Scholing in een preventief beleid is niet steeds dezelfde maar varieert afhankelijk van de patiënt en afhankelijk van het stadium van de aandoening. Een zevental functies van Gezondheidsbescherming & Scholing in een preventief beleid zullen nader toegelicht worden en een aantal praktische voorbeelden van Gezondheidsbeschermende hulpmiddelen die goed scholend en bewustmakend - als rechtherinneraar – gebruikt kunnen worden, zal worden gegeven.

DIVERSE FUNCTIES
Gezondheidsbescherming & Scholing met Braces of Ortheses kan in handen van een preventief (para)medicus diverse functies hebben. Grofweg zijn een zevental – vaak in elkaar overlopende - functies te onderscheiden.
1. GENEZING BEVORDEREN
De belasting in ADL terugnemen beneden de belastbaarheidsgrens en het natuurlijk herstel zo ongestoord laten plaatsvinden is een primaire en belangrijke functie van Gezondheidsbescherming & Scholing. Overmatige en te lange bescherming kan echter ook belastbaarheidsverlagende effecten hebben. Door enerzijds de belastbaarheid regelmatig objectief (kracht en mobiliteitsmetingen) en subjectief (pijngrens, reactie op toegestane belasting) te taxeren en anderzijds de mate en duur van de bescherming (minder afremming, dragen in dagdelen) aan te passen en tevens naast de Gezondheidsbescherming & Scholing steeds een trainingsprogramma gericht op belastbaarheidsverbetering te verschaffen, kunnen en moeten negatieve effecten voor de belastbaarheid voorkomen worden.
2. BELASTBAARHEID VERBETEREN
Met Gezondheidsbescherming & Scholing kan men bewerkstelligen dat patiënten vroeger tot activiteiten overgaan die men anders zou moeten nalaten. Patiënten met rugklachten kunnen bijvoorbeeld sneller van bed af en zo de negatieve belastbaarheidsverlagende effecten van bedrust voorkomen en zich te goed doen aan de belastbaarheidsverhogende invloed en van de belastingen in het dagelijks leven - zoals bijvoorbeeld lopen, zitten, wenden, keren, iets pakken - met de bescherming van braces of ortheses tegen de gevaarlijke belastingen van te ver doorgezette flexie. Of een patiënt met een enkeldistorsie die zonder enkelbrace nauwelijks kan lopen en tot de belastbaarheidsverlagende invloed van inactiviteit is gedwongen en met behulp van een enkelbrace (met bescherming tegen de ongewenste belasting van inversiebewegingen) zonder problemen kan rondlopen en onderhevig kan zijn aan de positieve belastbaarheidsverhogende invloed van normaal lopen. Verder kan er met Gezondheidsbescherming & Scholing eerder functioneel getraind worden in dezelfde situaties - werk-, sport- en thuissituatie - waar de patiënt in terug moet keren. Op deze wijze kan de belastbaarheidsverbetering niet alleen verhoogd worden, maar ook optimaal functioneel zijn, afgestemd op de persoonlijke omstandigheden en
uiteraard weer met vermijding van de gevaarlijke, pijnlijke en negatieve belastingen. In het algemeen gesproken tracht Gezondheidsbescherming & Scholing met Braces en Ortheses overbelasting en onderbelasting te voorkomen en een verbetering van de belastbaarheid te bewerkstelligen met belasting binnen veilige grenzen. Steeds wordt belasting boven de onderbelastbaarheidsgrens mogelijk gemaakt
en wordt overbelasting boven de belastbaarheidsgrens voorkomen.
3. VROEGE MOBILISATIE
De voordelen van vroege mobilisatie kunnen met Gezondheidsbescherming & Scholing sneller en beter gehaald worden. Niet alléén voor wat betreft een verbeterde belastbaarheid (zie hierboven), maar ook in psycho-sociale zin. Hoe vervelend is het immers niet om voor meerdere dagen met tegenzin aan bed, stoel of huis gekluisterd te zijn. Met Gezondheidsbescherming & Scholing kan men veel eerder mobiel zijn en veiliger weer aan het normale dagelijkse leven deelnemen.
4. SNELLE WERKHERVATTING
Met Gezondheidsbescherming & Scholing kan men de gevaarlijke belastingen uit de werksituatie elimineren en zo een veilige, verantwoorde werkhervatting in een vroeg stadium mogelijk maken. Een snelle werkhervatting is om een aantal redenen van belang:

  • De patiënt is minder lang uit zijn werk weg en de negatieve invloeden op zijn lichamelijke belastbaarheid worden verminderd, niet alleen voor wat betreft de lokale belastbaarheid van het betreffende gewricht maar ook voor zijn algehele lichamelijke belastbaarheid.
  • De vroege werkhervatting met Gezondheidsbescherming & Scholing bouwt functioneel en veilig de lokale belastbaarheid op en onderhoudt tevens de totale belastbaarheid.
  • De patiënt is eerder terug op de werkvloer, dit kan ook in geestelijk en sociaal opzicht van belang zijn.
  • Financiële nadelen voor werkgever en werknemer worden beperkt.

Met Gezondheidsbescherming & Scholing tracht men enerzijds de negatieve (-) effecten van onderbelasting op de belastbaarheid te voorkomen door vroege mobilisatie, functionele belasting te realiseren boven de onderbelastingsgrens (1). Anderzijds tracht men de positieve (+) effecten van belasting op de belastbaarheid te bewerkstelligen door met Gezondheidsbescherming & Scholing belasting mogelijk te maken met een stop (3) duidelijk voor de overbelastingsgrens (2).
5. RECIDIEVEN VOORKOMEN
Tijdens het genezingsproces maar vooral ook daarna, als de pijn volkomen verdwenen is, maar de belastbaarheid nog niet volledig hersteld is, is recidiefpreventie van het grootste belang. In de acute en sub-acute fase zullen met Gezondheidsbescherming & Scholing de veilige grenzen meer duidelijk voor de eindstanden, cq. de belastbaarheidsgrenzen worden geplaatst. Omstreeks en na het laatste stadium van de genezing zal er, met name in zwaar belastende omstandigheden, alleen nog sprake zijn van het vermijden van gevaarlijke eindstanden cq. piekbelastingen.
6. SCHOLING EN BEWUSTMAKING
In de acute situatie kunnen Braces en Ortheses bijvoorbeeld een bewustmakende taak hebben met betrekking tot foutief lichaamsgebruik. Patiënten zijn niet zelden om verschillende redenen van mening dat het met hun foutieve lichaamsgebruik wel meevalt (afb. 4, 5 en 6).

Afb 4:

EEN EIGENWIJZE PATIËNT:
FOUTIEF RUGGEBRUIK
MOET WORDEN VOORKOMEN

JAAA...H DAT ZEI MIJN VORIGE
FYSIOTHERAPEUT OOK AL
EN MIJN HUISARTS OOK
DAT WEET IK NU WEL
MIJN RUGGEBRUIK IS WEL GOED
DAT IS HET PROBLEEM NIET
ZEGT DE PATIËNT DIE BOL GEBUKT
ZIJN SCHOENEN STRIKT
IN JOUW AANWEZIGHEID

Afb 5:

EEN HUISARTS:
JAA....H MIJN RUG GEBRUIK IK
ECHT WEL GOED BRUGGEMAN
NIET ZEUREN JONGEN
DAAR LIGT HET ECHT NIET AAN
DIE RUGKLACHTEN GAAN GEWOON NIET WEG
IS MANIPULATIE NIET WAT?
OF KUN JE DAT NIET MEER?

Afb 6:

DEZELFDE HUISARTS
EEN WEEK LATER, IN EEN BAR
HUISARTS ZIT LEKKER GENOEGELIJK
EEN HEEL UUR LANG, OP DE BARKRUK
MET EEN VOLSTREKT BOLLE RUG
TERWIJL BRUGGEMAN
ONGEMERKT ACHTER HEM STAAT
PARDON, HOE WAS JE RUGGEBRUIK?

 

Gezondheidsbescherming & Scholing kan dan zeer waardevol zijn om tot een andere realistische beeldvorming met betrekking tot het eigen lichaamsgebruik te komen (afb. 7 en 8). In de sub-acute situatie kunnen Braces en Ortheses een scholende, rechtherinnerende functie vervullen. Door dreigend foutief lichaamsgebruik steeds direct aan de patiënt voelbaar te verduidelijken. De Braces en Ortheses zetten immers een voelbare rem op de bewegingsuitslag van een bepaald gewricht. De patiënt moet worden geïnstrueerd deze voelbare rem actief te vermijden. De patiënt wordt dan gestimuleerd juist actief de belastende gewrichtsposities te vermijden.

Afb 7:

EEN SERIEUZE PATIËNT:
JA, IK DENK DE HELE DAG
AAN MIJN RUGGEBRUIK
IK MAAK ECHT GEEN FOUTEN MEER
WAAROM GAAN MIJN KLACHTEN NIET WEG
NA GEBRUIK RUGSCHOOL ORTHESE
SHIT
WAT HEB IK MIJ VERGIST

Afb 8:

EEN ORTHOPAED:
(NA GEBRUIK VAN RUGSCHOOL ORTHESE)
IK DACHT DAT IK MIJN RUG
ZEKER WEL GOED GEBRUIKTE
HAD GEEN IDEE NOG
ZOVEEL FOUTEN TE MAKEN
IK BESEF NU OOK DE BETREKKELIJKHEID
VAN LOUTER ADVISERING


Bij klachtenvrijheid zonder dat er nog sprake is van de gewenste lichaamsbeheersing kunnen Braces en Ortheses ook een nuttige scholende, rechtherinnerende functie vervullen. Als men bijvoorbeeld één uur per dag de Brace of de Orthese als rechtherinneraar laat gebruiken om te controleren hoe het met het feitelijke gebruik van het betreffende gewricht staat en de patiënt stimuleert voor verbetering zorg te dragen (door het afremmende contact met de Brace of Orthese te vermijden), dan zal met behulp van Braces en Ortheses een belangrijke bijdrage geleverd kunnen worden aan de daadwerkelijke scholing van veilig gewrichtsgebruik.
7. PRIMAIRE PREVENTIE
Ook bij Primaire Preventie kunnen Braces en Ortheses een rol spelen, zowel in bewustmakende, in scholende als in beschermende zin. Bijvoorbeeld rechthouders bij het bewust maken en aanleren van de juiste houding van de thoracale wervelkolom en schouderbladen, secretaressebanden bij het bewust maken en aanleren van de juiste zithouding, rugbraces bij het bewust maken en aanleren van de juiste buk- en tiltechnieken. Beschermend kunnen braces in primair preventieve zin bijvoorbeeld gebruikt worden ter voorkoming van eindstandige rugbelastingen in zwaar belastende werksituaties.


BRACES EN RECHTHERINNERING, VOORBEELDEN
Een rechtherinneraar die enige bekendheid geniet is de rechthouder van de schouderbladen en de thoracale wervelkolom (afb. 9). Deze wordt in de praktijk echter niet veel ingezet om de houdingsgymnastiek te ondersteunen.

Gezondheidsbescherming, afb 9Afb. 9. Een rechthouder van klitband, de sluiting is voor op de buik. Hij kan goed door de patiënt zelf worden aangelegd.

De rechtherinneraar, een politieagent. Bij gebruik van braces als rechtherinneraar dient men de drager uitdrukkelijk voor te waarschuwen niet in de rechtherinneraar te gaan hangen, maar ze daadwerkelijk als een soort politieagent te zien, die waarschuwt tegen foutief lichaamsgebruik en stimuleert hier actieve corrigerende acties op te nemen. Op deze wijze, als de drager zich uit de rechtherinneraar omhoog richt met spieractiviteit, ontstaat niet alleen een houdingsverbetering op dat moment, maar vindt ook training van actieve houdingshandhaving op langere termijn plaats. Sommige rechtherinneraars zijn er meer op gericht om bewegingsgedragsverandering, houdingsverandering op lange termijn te bewerkstelligen, zoals de rugschoolorthese en de secretaresseband. Andere, de patellabrace, de elleboogorthese, zijn veel meer op de bewegingsgedragsverandering en houdingsverandering op de kortere termijn gericht, de drager dient maar voor een korte, voorbijgaande periode zijn lichaamsgebruik te veranderen, om de belasting van het betreffende lichaamsdeel terug te nemen. De rechtherinneraar kan hem hier van bewust maken en hem stimuleren actief zijn lichaamsgebruik te veranderen maar hem ook op meer passieve wijze tegen ongewenste belastingen beschermen.
Nieuwe rechtherinneraars zijn:

  1. De rugschoolorthese.
    De rugschoolorthese kan zowel in zit, als bij het bukken en tillen rechtherinnerende prikkels geven (afb. 10). Van de rugschoolorthese kan men drie afzonderlijke braces, rechtherinneraars maken.
    1. Gezondheidsbescherming afb 102.Gezondheidsbescherming, afb 10
    3.Gezondheidsbescherming, afb 104. Gezondheidsbescherming, afb 10
    Afb. 10. De Rugschoolorthese. Bij 1 is er een werk/sport gordel van gemaakt, de pijl wijst op het leren voorstuk van de werk/sport gordel, de ventrale orthese, die in de hand wordt gehouden, wordt nu niet gebruikt. Bij 2 is er een secretaresseband van gemaakt. Bij 3 is er een ventrale orthese van gemaakt. Bij 4 is de ventrale orthese in detail afgebeeld, links in zijn kleinste stand (B1)en rechts in zijn langst uitgeschoven stand (B2). Aan de uiteinden (A) bevindt zich thermoplastisch materiaal, dat aangepast kan worden aan de lichaamscontouren en in lengte en breedte gevarieerd kan worden. Het wordt bekleed met een neopreen hoesje (3A).

    a. Een ventrale orthese, die met een neopreen klitband voor de buik geplaatst kan worden en die bij bukken en zitten waarschuwt tegen kyfosering. De ventrale orthese kan in lengte en in vorm aangepast worden aan het lichaam. Aan de beide uiteinden is een thermoplast bevestigd, die meer of minder breed en lang kan worden gevouwen. Verder kan men de ventrale orthese ook langer en korter maken met stelschroeven en de mate van buiging manueel nog variëren, hiermee kande flexieafremming nader ingesteld worden.
    b. Een secretaresseband, die alléén in zit waarschuwt tegen kyfosering. Vooral bij het zitten zonder of vrij
    van de rugleuning is deze secretaresseband een uitkomst om lordotisch ruggebruik te bewerkstelligen.
    c. Een werk/sport gordel, die bij zitten en bukken waarschuwt voor de eindstanden van de lumbale kyfose.
    De naam rugschoolorthese is gekozen omdat men dit hulpmiddel bij de belangrijkste facetten van de rugscholing – het voorkomen van onveilig zitten, bukken en tillen en het aanleren van veilig zitten, bukken en tillen - kan inzetten.
  2. De secretaresseband
    De secretaresseband is een rechthouder die om één of beide knieën kan verlopen (afb. 11A en B) en die rechtherinneringsprikkels geeft bij verlies van lumbale lordose. Verlopend om één been heeft men meer bewegingsvrijheid. Om twee benen verlopend, waarbij de beide benen met elkaar verbonden zijn, ontstaat een stabieler geheel, waar men beter mee zit in bankstellen en in kleermakerszit op de grond.
    Gezondheidsbescherming, afb 11
    Afb. 11. Bij A, linksboven een secretaresseband enkel. BijB, rechtsboven een secretaresseband dubbel, de pijl wijst de clickverbinding tussen de twee beenbanden aan.
    De secretaresseband kan ook worden uitgevoerd met een buikband, dit is vooral praktisch als iemand regelmatig zitten met staan moet afwisselen, de secretaresseband valt dan niet weg, maar kan om de buik weggevouwen worden (afb.12).
    Gezondheidsbescherming, afb 12
    Afb. 12. Bij A, linksonder, een secretaresseband met buikband, de pijl wijst de buikband aan.Bij B, in stand is de secretaresseband om de buik weggevouwen.
  3. De low back brace van leer
    De leren low back brace kan alléén gedragen worden en waarschuwt en beschermt dan tegen kyfosering. De leren low back brace kan echter ook gecombineerd worden met één of twee schouderbanden, die met klitband instelbaar zijn en waarschuwen tegen ongewenste flexie- en rotatiebewegingen. Ook kan er een verbinding met een beenband worden gemaakt om te waarschuwen tegen flexie van ene de heup, zonder dat het andere bovenbeen in extensie meegaat. Bij het aanleren van de gewichthefferstechnieken II en III, (Tas oppakken en de Beenlift) kan zo’n beenband een nuttige rol vervullen om de extensie
    van het achterste been te benadrukken (afb 13).
    Gezondheidsbescherming, afb 13
    Afb. 13. De low back brace van leer. Links in combinatie met schouderbanden. Rechts met een beenband.
  4. De Patellabrace met dorsale orthese
    De patellabrace met dorsale orthese (afb. 14) kan patiënten met bijvoorbeeld chondropathie of andere vormen van extensorensurmenage beschermen tegen ongewenste flexiebelastingen, maar hen ook actief leren ze te vermijden. De patellabrace met dorsale orthese bestaat uit:
    1. Een patellabrace met een stabiliserende ring.
    2. Een dorsale, te verbuigen, aluminium orthese, die demontabel op de patellabrace is te bevestigen.
    3. Een paar kruisbanden, die voor een stabiele verbinding van de dorsale orthese op de patellabrace zorgen, maar die alléén ook als een patellabandje of extensieafremmer op de patellabrace geplaatst kunnen worden.
    4. Een paar horizontale banden, als extra fixatie van de dorsale orthese nodig is.
    De patellabrace kan dus op diverse wijzen worden gebruikt: als brace alléén, als brace in combinatie met een patellabandje, als brace met een dorsale orthese en als brace met extensieafremming. De preventieve (para)medicus heeft zo met één brace een goede mogelijkheid om in het verloop van zijn beleid de elementen bewustmaking, bescherming en scholing aan te passen aan de individuele patiënt en aan
    het stadium van de aandoening.
    Gezondheidsbescherming, afb 14
    Afb. 14. De patellabrace met demontabele dorsale orthese (I), kruisbanden (K) en horizontale fixatiebanden (A).

Resumerend
Gezondheidsbescherming & Scholing met Braces of Ortheses is een belangrijk onderdeel van het beleid van de preventieve (para)medicus. Een preventief beleid dat is gericht op een snel en optimaal herstel van de belastbaarheid van het betreffende gewricht, het verminderen van het recidiefrisico of dat geheel primair preventief van aard is. Gezondheidsbescherming & Scholing met Braces of Ortheses heeft veelzijdige aspecten, aspecten die in elkaar over kunnen lopen, echter ook op zichzelf kunnen staan. Zo kan de intentie van bracing, een rugschoolorthese bijvoorbeeld, in het verloop van het beleid bij één en dezelfde patiënt veranderen van bewustmakend via beschermend, tertiair preventief, naar secundair preventief tot scholend. Echter bij een andere patiënt kunnen braces bijvoorbeeld alléén scholend en bewustmakend worden aangewend. Of bij niet patiënten, mensen die men in bedrijven of anderszins ontmoet, kunnen braces primair preventief worden gebruikt (scholing en zware werkomstandigheden).
Gezondheidsbescherming & Scholing met Braces of Ortheses is beslist geen gedachten- en ideeënloos verschaffen van hulpmiddelenen en behelst veel meer dan het routinematig toedienen van allerhande (fysio, manuele)therapieën. Het is een intellectuele prestatie, die geestelijk steeds de nodige inspanning van de preventieve (para)medicus vraagt. Schematisch en samenvattend is dit dynamische preventieve beleid hieronder weergegeven.

Gezondheidsbescherming, schema




STEP Innovaties, Elektronische Gezondheids Bescherming & Scholing

-->